گران‌ترین برنامه تسلیحاتی تاریخ/ جنگنده‌ای که ۱.۷ تریلیون دلار خرج روی دست آمریکا گذاشت

تینا مزدکی_موفقیت برای F-۳۵ Lightning II هزینه سنگینی داشته است. تاکنون بیش از ۱۳۰۰ فروند از این جنگنده نسل پنجم پنهانکار ساخت لاکهید مارتین به نیروهای مسلح آمریکا و متحدان و شرکای این کشور تحویل داده شده است. F-۳۵ از نظر تعداد تولید و تحویل، با فاصله قابل‌توجهی از دیگر جنگنده‌های نسل پنجم، از جمله Su-۵۷ روسیه و J-۲۰ چین، جلوتر است.

با این حال، برآوردهای اخیر هزینه کلی F-۳۵ را در سه مدل مختلف، در طول چرخه عمر برنامه، حدود ۱.۷ تریلیون دلار اعلام کرده و آن را «گران‌ترین برنامه تسلیحاتی تاریخ» دانسته است.

این رقم در مقایسه با برآورد اولیه سال ۲۰۰۱ تفاوت چشمگیری دارد. در آن زمان هزینه کل برنامه طی عمر آن حدود ۲۳۳ میلیارد دلار برآورد شده بود. از آن زمان تاکنون، هزینه‌ها حدود ۶۳۰ درصد افزایش یافته‌اند؛ در حالی که برنامه همچنان با تأخیر، افزایش هزینه و بیش از ۸۰۰ مشکل فنی حل‌نشده مواجه بوده است.

چرا هزینه F-۳۵ دوباره افزایش یافته است؟

به نظر می‌رسد این برآوردها در سال‌های آینده نیز نیازمند اصلاح باشند. هزینه خرید F-۳۵ با سرعتی بیش از انتظار افزایش یافته و عوامل مختلفی در این روند نقش داشته‌اند؛ از جمله اختلالات زنجیره تأمین پس از همه‌گیری کرونا و چند سال تورم بالا.

بر اساس نسخه رفع‌طبقه‌بندی‌شده گزارش دولتی آمریکا درباره برنامه F-۳۵، هزینه پیش‌بینی‌شده خرید این جنگنده از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۵۱ میلیارد دلار افزایش یافته است؛ به این ترتیب، رقم پیش‌بینی‌شده از ۴۸۵ میلیارد دلار به ۵۳۶ میلیارد دلار رسیده که معادل افزایشی حدود ۱۰ درصد است.

افزایش هزینه‌ها تنها به تولید هواپیما محدود نمی‌شود و بخش‌هایی مانند موتور و به‌روزرسانی نرم‌افزار را نیز دربر می‌گیرد. علاوه بر این، نیروی تفنگداران دریایی آمریکا (USMC) تصمیم گرفته است بخشی از سفارش F-۳۵Bهای مجهز به قابلیت برخاست کوتاه و فرود عمودی (STOVL) را با مدل F-۳۵C جایگزین کند. F-۳۵C قابلیت عملیات از ناوهای هواپیمابر را دارد و از نرخ آمادگی عملیاتی بالاتری برخوردار است.

صحبت از میلیاردها دلار است، نه تریلیون‌ها

برنامه فعلی ارتش آمریکا پیش‌بینی می‌کند این کشور تا سال ۲۰۴۴، مجموعاً ۲۴۷۰ فروند F-۳۵ در سه مدل مختلف خریداری کند. بخش عمده این ناوگان را F-۳۵A نیروی هوایی تشکیل خواهد داد؛ مدلی که برای برخاست و فرود متعارف (CTOL) طراحی شده است. نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا نیز در مجموع ۴۱۳ فروند F-۳۵C دریافت خواهند کرد و تفنگداران دریایی حدود ۲۸۰ فروند F-۳۵B را در اختیار خواهند داشت.

F-۳۵ قرار است تا سال ۲۰۸۸ در خدمت باقی بماند. با توجه به اینکه جنگنده‌های F-۱۵ و F-۱۶ به مرز ۵۰ سال خدمت رسیده‌اند یا به آن نزدیک شده‌اند و تولید نسخه‌های ارتقایافته آنها همچنان ادامه دارد، این احتمال وجود دارد که F-۳۵ نیز حتی تا قرن بیست‌ودوم در خدمت باقی بماند.

اینجاست که رقم ۱.۷ تریلیون دلاری اهمیت پیدا می‌کند. هزینه F-۳۵ تنها به خرید آن محدود نیست و پرواز، نگهداری و ارتقای این جنگنده نیز میلیاردها دلار هزینه خواهد داشت. هر ساعت پرواز F-۳۵ حدود ۴۲ هزار دلار هزینه دارد.

F-۳۵ با این هزینه‌ها باید نرخ آمادگی عملیاتی بیشتری داشته باشد

هزینه بالای خرید و بهره‌برداری از F-۳۵ می‌توانست در صورت تحقق کامل انتظارات از این جنگنده توجیه‌پذیر باشد؛ اما عملکرد ناوگان تاکنون کاملاً مطابق وعده‌ها و اهداف تعیین‌شده نبوده است.

بر اساس آمار ارائه‌شده، نرخ متوسط آمادگی عملیاتی F-۳۵ها بین ۴۴ تا ۵۵ درصد قرار دارد؛ رقمی که به‌طور قابل‌توجهی پایین‌تر از هدف تعیین‌شده توسط ارتش آمریکا، یعنی ۶۵ تا ۸۰ درصد است. با وجود اختصاص میلیاردها دلار به قراردادهای پشتیبانی چرخه عمر و نگهداری خود هواپیما، اهداف مربوط به آمادگی عملیاتی طی چند سال متوالی محقق نشده‌اند.

مشکل کمبود قطعات یدکی نیز همچنان ادامه دارد و باعث شده واحدهای تعمیر و نگهداری برای دریافت قطعات جایگزین مدت زیادی منتظر بمانند. از آنجا که برخی قطعات کمیاب هستند، چندین اسکادران مجبور شده‌اند برای فعال نگه داشتن هواپیماهای عملیاتی، قطعات مورد نیاز را از F-۳۵های زمین‌گیر خارج کنند؛ روشی که در اصطلاح نظامی «cannibalizing» یا قطعه‌برداری از هواپیماهای غیرعملیاتی نامیده می‌شود.

تأخیر در ارتقای Block ۴، مشکل دیگری برای F-۳۵

یکی دیگر از مشکلات اخیر برنامه F-۳۵ به مدل‌های Block ۴ مربوط می‌شود که به دلیل مشکلات مربوط به بسته ارتقای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری Technology Refresh ۳ یا TR-۳ با تأخیر مواجه شده‌اند. TR-۳ یکی از مهم‌ترین بسته‌های ارتقایی F-۳۵ محسوب می‌شود و قابلیت‌های جدیدی را به این جنگنده اضافه می‌کند. این ارتقا شامل پردازنده یکپارچه جدیدی است که می‌تواند تا ۲۵ برابر قدرت پردازشی بیشتری نسبت به نسخه قدیمی‌تر TR-۲ داشته باشد.

همچنین یک سامانه نمایشگر پانورامیک مدرن برای کابین خلبان و ظرفیت حافظه بیشتر در نظر گرفته شده است. این تغییرات با هدف افزایش سرعت به‌روزرسانی سامانه‌های مأموریتی و پشتیبانی بهتر از جنگ الکترونیک پیشرفته و تسلیحات جدید انجام شده‌اند.

تأخیر در نهایی شدن نرم‌افزار TR-۳ باعث شد پنتاگون تحویل F-۳۵ها را برای بیش از یک سال، از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، متوقف کند. در نتیجه، نزدیک به ۱۰۰ فروند F-۳۵ در تأسیسات تولیدی لاکهید مارتین در فورت‌ورث نگهداری می‌شدند.

ارتش آمریکا در نهایت نسخه موقت و «کاهش‌یافته» TR-۳ را برای آغاز آموزش خلبانان پذیرفت، اما پاک‌سازی این انباشت و تعیین تکلیف هواپیماهای متوقف‌شده تا اوایل سال ۲۰۲۶ طول کشید.

با توجه به افزایش مداوم هزینه‌های خرید، نگهداری و ارتقای F-۳۵، این جنگنده در حالی به یکی از مهم‌ترین ستون‌های قدرت هوایی آمریکا و متحدانش تبدیل شده که برنامه آن همچنان با چالش‌های جدی در زمینه هزینه، تولید، قطعات یدکی، آمادگی عملیاتی و ارتقای نرم‌افزاری روبه‌رو است.

منبع: nationalinterest

۵۸۳۲۳