تداوم آموزش مجازی در ایران، اگرچه پاسخی به بحرانهای پیدرپی است، اما با افت محسوس کیفیت آموزشی و مهارتهای اجتماعی دانشآموزان همراه بوده و نیازمند بازنگری جدی در مدل آموزشی است.
به گزارش خبرآنلاین، آموزش مجازی در ایران از سال ۱۳۹۸ و همزمان با شیوع کرونا بهعنوان راهکاری اضطراری برای تداوم آموزش آغاز شد، اما بهتدریج از یک راهحل موقت به بخشی نسبتاً پایدار از سیاستهای آموزشی کشور تبدیل شد. پس از فروکشکردن همهگیری، عواملی چون آلودگی مزمن هوا در کلانشهرها، ناترازی انرژی و ضرورت مدیریت مصرف برق و گاز، و حتی برخی تحولات اجتماعی، موجب تداوم تعطیلیهای مقطعی مدارس و جایگزینی آموزش غیرحضوری شدند. بنابراین آموزش مجازی در ایران بیش از آنکه انتخابی فناورانه باشد، پاسخی به مجموعهای از بحرانهای بهداشتی، زیستمحیطی و زیرساختی است.
با این حال، تداوم این شیوه آموزشی با انتقادات گسترده کارشناسان روبهروست. مدیران مدارس گزارش میدهند که در سال تحصیلی جاری نیز بخش قابل توجهی از روزهای آموزشی به دلیل آلودگی هوا و سرما به آموزش مجازی اختصاص یافته است؛ بهگونهای که دانشآموزان در چهار ماه نخست سال تحصیلی حدود یک ماه آموزش حضوری را از دست دادهاند. به باور متخصصان، آموزش غیرحضوری هرگز نتوانسته کیفیت آموزش حضوری را جبران کند.
حسین سلیمی بجستانی، روانشناس و استاد دانشگاه، معتقد است آموزش مجازی نهتنها بر نمرات تحصیلی بلکه بر فرایند «اجتماعیشدن» دانشآموزان نیز اثر منفی گذاشته است. به گفته او، مدرسه صرفاً محل انتقال دانش نیست، بلکه بستر شکلگیری بلوغ اجتماعی و یادگیری تعاملات انسانی است. کاهش حضور فیزیکی در مدرسه موجب افت مهارتهای ارتباطی و اجتماعی و در نتیجه کاهش «نمره بلوغ» دانشآموزان شده است.
دادههای رسمی نیز از افت شاخصهای آموزشی حکایت دارند. میانگین نمرات امتحانات نهایی متوسطه دوم از سال ۱۳۹۸ به بعد در اغلب رشتهها روندی نزولی داشته است. برای مثال، میانگین رشته علوم تجربی از ۱۳.۷۷ در سال ۱۳۹۸ به ۱۱.۲۳ در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته و در رشته علوم انسانی این افت شدیدتر بوده است. هرچند در سال ۱۴۰۳ نشانههایی از بهبود نسبی دیده میشود، برخی کارشناسان معتقدند بخشی از این افزایش ناشی از تأثیر معدل در پذیرش دانشگاهها یا ارفاقهای دوران کروناست. حتی ادعا شده که درصدی از نمرات دانشآموزان واقعی نیست و برای جلوگیری از مردودی، ارفاقهایی صورت گرفته است.
نگرانیها به مقطع ابتدایی نیز کشیده شده است. طبق نتایج آزمونهای بینالمللی تیمز و پرلز، حدود ۴۰ درصد دانشآموزان ابتدایی در مهارتهای پایه خواندن و نوشتن به استاندارد لازم نرسیدهاند. همچنین تعداد مناطق آموزشی زیر میانگین کشوری افزایش یافته است. این وضعیت از نگاه کارشناسان «زنگ خطر» نیست، بلکه خود بحران است.
در پاسخ به این شرایط، برخی متخصصان بازگشت کامل به آموزش حضوری را راهحل میدانند، اما گروهی دیگر معتقدند با توجه به تداوم بحرانها و رشد فناوری و هوش مصنوعی، نمیتوان آموزش مجازی را نادیده گرفت. کیومرث فرحبخش، استاد دانشگاه، تأکید میکند که نمیتوان با قواعد مدرسه سنتی آموزش غیرحضوری را پیش برد. او پیشنهاد میدهد بهجای تمرکز بر کتابمحوری و بخشنامههای سختگیرانه، چارچوبهای کلی یادگیری تعریف شود تا معلمان و خانوادهها با انعطاف و خلاقیت، متناسب با شرایط محلی، روشهای آموزشی را انتخاب کنند. به باور او، نظام آموزشی باید از رویکرد دستوری فاصله بگیرد؛ چرا که در وضعیت فعلی، «معلم، دانشآموز و آموزش فدای بخشنامهها شدهاند.»
متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.
۲۳۳۲۳۳
