اسلام فقط به کمک مالی بسنده نمیکند، بلکه حتی کارهای خدماتی و پشتیبانی غیر نقدی را نیز در شمار یاریرسانی به جهاد قرار داده است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
پرسش:
در روایات چه فضیلتی برای کسانی که نمیتوانند در جهاد شرکت کنند، اما با کمک امکانات خود مانند مال و ... از مجاهدان حمایت میکنند، ذکر شده است؟
پاسخ:
جهاد در معارف اسلامی فقط به حضور در میدان جنگ محدود نمیشود، بلکه هر نوع کمک و یاری در راه خدا ارزشمند شمرده شده است. کسانی که توان شرکت در جهاد را ندارند، میتوانند با مال، امکانات، سخن، خدمترسانی و حتی با دل خود در پشتیبانی از مجاهدان سهیم باشند. آیات و روایات بسیاری نشان میدهد که چنین کمکهایی نزد خداوند جایگاهی بسیار بزرگ دارد و گاهی پاداشی همسنگ جهاد مییابد. در ادامه به برخی از این فضیلتها اشاره شده است.
1. تأکید قرآن بر جهاد با جان و مال
در آیات متعددی از قرآن، تعبیر «جاهدوا بأموالهم و أنفسهم» تکرار شده است؛ گویی قرآن میخواهد اهمیت دو رکن اصلی جهاد با جان و مال را همزمان یادآور شود؛ از جمله در آیۀ 15 سورۀ «حجرات» میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فی سَبیلِ اللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُون: مؤمنان تنها کسانیاند که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند، سپس هیچ تردیدی به خود راه ندادند و با اموال و جانهای خود در راه خدا جهاد کردند؛ آنان همان راستگویاناند».
خداوند در این آیه، جهاد با مال را در کنار جهاد با جان قرار داده است و هر دو را نشانه ایمان حقیقی میداند. این پیوستگی بیان میکند همانگونه که حضور در میدان نبرد ارزشمند است، پشتیبانی مادی و تجهیز جبهه حق نیز وظیفهای الهی و نشانۀ ایمان راستین به شمار میآید. این کمک میتواند شکلهای گوناگونی داشته باشد: کمک مالی مستقیم، دراختیارگذاشتن ابزار و امکانات یا حتی تجهیز سربازان.
2. آمرزش و شریکشدن در ثواب جهاد با تجهیز مجاهدان
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، وسعت رحمت الهی درباره کسی که به مجاهدان یاری برساند را چنین بیان کردهاند: «مَنْ جَهَّزَ غَازِیاً بِسِلْکٍ أَوْ إِبْرَهٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ: هر کسی رزمندهای را با یک نخ یا سوزن مجهز کند، خداوند گناهان گذشته و آینده او را میبخشاید» (1).
این حدیث نشان میدهد که در نگاه الهی، ارزش کمک به مجاهد راه خدا هرچند اندک و ظاهراً ناچیز، عظیم و بزرگ است. در حدیثی دیگر پیامبر صلی الله علیه وآله رابطه میان مجاهد و تجهیزکننده او را چنین روشن میکنند: «إن جهزه بماله غیره فله فضل الجهاد، و لمن جهزه فضل النفقه فی سبیل اللّه و لکلیهما فضل: اگر مجاهد در راه خدا با مال شخص دیگری تجهیز شود، فضیلت جهاد از آنِ رزمنده است و فضیلت خرجکردن در راه خدا از آنِ تجهیزکننده. هر دو در فضیلت شریکاند» (2).
این حدیث نشان میدهد که جهاد تنها در میدان اتفاق نمیافتد؛ ازاینرو کسی که مجاهدی را برمیانگیزد، حمایت میکند و امکانات او را فراهم میآورد، درحقیقت بخشی از ثواب جهاد را میبرد.
3. ارزش خدمترسانی غیرنظامی
اسلام فقط به کمک مالی بسنده نمیکند، بلکه حتی کارهای خدماتی و پشتیبانی غیر نقدی را نیز در شمار یاریرسانی به جهاد قرار داده است. در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله آمده است: «مَنْ بَلَّغَ رِسَالَةَ غَازٍ کَانَ کَمَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً وَ هُوَ شَرِیکُهُ فِی ثَوَابِ غَزْوَتِهِ: هر کسی پیام رزمندهای را برساند، مانند کسی است که بردهای را آزاد کرده و در ثواب جنگ با او شریک است» (3).
این حدیث اشاره میکند که اسلام حتی سادهترین شکل از خدمترسانی به مجاهدان را در شمار اعمال بزرگ قرار داده است و پاداشی عظیم برای آن تعیین میکند. گاهی رساندن یک خبر، پیام یا اطلاعرسانی ساده میتواند در سرنوشت جبهه اثرگذار باشد؛ به همین دلیل شراکت در ثواب جهاد برای آن در نظر گرفته شده است.
سیره اهلبیت علیهم السلام نیز گواه همین مطلب است. روایات گزارش میکنند که حضرت فاطمه سلام الله علیها در برخی جنگها همراه پیامبر صلی الله علیه وآله حاضر میشدند و کارهایی چون شستشوی زخمها و پانسمان مجروحان را بر عهده داشتند. در روایتی آمده است: «کَانَ عَلِیٌّ یَجِیءُ بِالْمَاءِ فِی تُرْسِهِ وَ فَاطِمَهُ تَغْسِلُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ وَ أَخَذَ حَصِیراً فَأُحْرِقَ وَ حُشِیَ بِهِ جُرْحُه: علی علیه السلام آب را در سپر خود میآورد و فاطمه علیها السلام خون را از چهره پیامبر میشست. سپس قطعهای حصیر آورده شد و آن را سوزاندند و زخمِ پیامبر را با خاکسترِ آن پر کردند» (4).
4. جهاد با زبان، آبرو و حتی دل
امیرالمؤمنین علیه السلام گسترۀ مفهوم کمک به مجاهدان را وسیعتر بیان میکنند و میفرمایند: «اللَّهَ اللَّهَ فِی الْجِهَادِ بِأَمْوَالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ وَ أَلْسِنَتِکُم: خدا را، خدا را، در جهادکردن با مالها و جانها و زبانهایتان درراه خدا» (5).
این کلام گهربار نشان میدهد که گاهی حمایت از جبهه حق تنها با پول نیست، بلکه سخنگفتن، دفاع زبانی یا حتی دفاع از آبرو نیز نوعی جهاد است. چهبسا یک سخن در دفاع از حق، برابر با حرکت یک سپاه ارزش داشته باشد. ایشان در روایتی دیگر میفرمایند: «جَاهِدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَیْدِیکُمْ فَإِنْ لَمْ تَقْدِرُوا فَجَاهِدُوا بِأَلْسِنَتِکُمْ فَإِنْ لَمْ تَقْدِرُوا فَجَاهِدُوا بِقُلُوبِکُمْ: در راه خدا با دستهای خود بجنگید؛ اگر نتوانستید، با زبانهای خود بجنگید و اگر باز هم نتوانستید، با دلهای خود بجنگید» (6).
بنابراین اسلام برای هیچکسی بهانهای باقی نگذاشته است؛ کسی که نه با عمل بدنی و نه با زبان توان یاریکردن ندارد، دستکم با قلب باید در برابر جبهه باطل بایستد. جهاد قلبی یعنی داشتن تنفر و بیزاری حقیقی از باطل و همراهی قلبی با جبهه حق؛ همین مقدار نیز خالی از ارزش و اثر نیست.
5. پرهیز از آزار مجاهدان
از سوی دیگر، روایات هشدار میدهند همانقدر که کمک به مجاهد فضیلت دارد، آزار آنان موجب سقوط انسان و ازبینرفتن اعمال نیک است. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمودهاند: «مَنِ اغْتَابَ غَازِیاً وَ آذَاهُ وَ خَلَفَ فِی أَهْلِهِ بِخِلَافَهَ سَوْءٍ نُصِبَ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ علما [عَلَمٌ] وَ یُسْتَفْرَغُ حِسَابُهُ وَ یُرْکَمُ فِی النَّارِ: هر کسی از مجاهد در جبهههای حق غیبت کند یا او را اذیّت نماید، یا در غیاب او در برابر خانوادهاش بدرفتاری کند، روز قیامت برای او پرچمی برافراشته میشود و اعمال نیک او نابود میشود؛ آنگاه با سرافکندگی داخل جهنّم میگردد» (7).
بنابراین حمایت از مجاهدان فقط به کمک مالی یا خدماتی محدود نیست، بلکه باید حرمت و آبروی آنان نیز حفظ شود؛ ازاینرو حتی یک غیبت، یک رفتار آزاردهنده یا بیمهری به خانواده مجاهد، میتواند انسان را از صف یاریکنندگان حق خارج کند و در شمار دشمنان قرار دهد.
نتیجه:
مجموع آیات و روایات نشان میدهد اسلام برای کسانی که نمیتوانند در میدان جهاد حاضر شوند، راههایی برای یاری جبهه حق قرار داده است؛ کمک مالی، خدمترسانی، دفاع زبانی، همراهی قلبی و نیز حفظ حرمت مجاهدان، همگی اعمال ارزشمند و پرفضیلتاند. در مقابل، آزاردادن رزمندگان یا خانواده آنان گناهی بزرگ و سبب ازبینرفتن پاداشهاست. بنابراین هر فرد میتواند با توجه به توان خود، نقشی مؤثر در حمایت از جبهه حق داشته باشد.
پینوشتها:
1. حسین بن محمد تقی نوری؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ قم: مؤسسه آلالبیت علیهم السلام، 1408 ق، ج 11، ص 24، ح 12333.
2. نعمان بن محمد مغربی ابنحیون؛ شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار علیهم السلام؛ محقق/ مصحح: سیدمحمدحسین حسینی جلالی؛ قم: جامعه مدرسین، 1409 ق، ج 2، ص 219.
3. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ محقق/ مصحح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407 ق، ج 5، ص 8، ح 9.
4. علی بن عیسی اربلی؛ کشف الغمه فی معرفة الأئمه؛ محقق/ مصحح: سیدهاشم رسولی محلاتی؛ تبریز: بنیهاشمی، 1381 ق، ج 1، ص 189.
5. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ ج 7، ص 52، ح 7.
6. نعمان بن محمد مغربی ابنحیون؛ دعائم الإسلام؛ محقق/ مصحح: آصف فیضی؛ قم: مؤسسه آلالبیت علیهم السلام، 1385 ق، ج 1، ص 343.
7. محمد بن محمد ابناشعث؛ الجعفریات (الأشعثیات)؛ تهران: مکتبه النینوی الحدیثه، [بیتا]. ص 88.
