امام علی(ع) در عهدنامه مالک اشتر با نگاهی عمیق به فلسفه حکمرانی، حاکمان را از ترجیح خواص بر عموم مردم برحذر میدارد و تأکید میکند که خشنودی تودههای مردم، ضامن استحکام حکومت و نارضایتی آنان عامل سستی و سقوط آن است، حتی اگر خواص و نزدیکان در ظاهر همراه و راضی باشند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، امام علی(ع) در بیانی روشن، حاکمان را از ترجیح خواص بر مردم برحذر میدارد و تأکید میکند که خشم تودهها میتواند بنیان حکومت را سست کند، حتی اگر نزدیکان در ظاهر خشنود باشند.
در نگاه ایشان، خواص در دوران رفاه بار اضافی حکومتاند و در روزگار سختی کمتحمل و کمیار، در حالی که این عامه مردماند که ستون دین، جامعه و پشتوانه واقعی حاکمیت در برابر بحرانها و دشمنان به شمار میآیند.
بنابر روایت شفقنا، در متن نامه نامه ۵۳ نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) آمده است:
باید که محبوبترین کارها در نزد تو، کارهایی باشد که با میانه روی سازگارتر بوده و با عدالت دمسازتر و خشنودی رعیت را در پی داشته باشد زیرا خشم توده های مردم، خشنودی نزدیکان را زیر پای بسپرد و حال آنکه، خشم نزدیکان اگر توده های مردم از تو خشنود باشند، ناچیز گردد.
خواص و نزدیکان کسانی هستند که به هنگام فراخی و آسایش بر دوش والی باری گران اند و چون حادثه ای پیش آید کمتر از هر کس به یاریش برخیزند و خوش ندارند که به انصاف در باره آنان قضاوت شود. اینان همه چیز را به اصرار از والی می طلبند و اگر عطایی یابند، کمتر از همه سپاس می گویند و اگر به آنان ندهند، دیرتر از دیگران پوزش می پذیرند و در برابر سختیهای روزگار، شکیباییشان بس اندک است.
اما ستون دین و انبوهی مسلمانان و ساز و برگ در برابر دشمنان، عامه مردم هستند، پس، باید توجه تو به آنان بیشتر و میل تو به ایشان افزونتر باشد.
درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ( مهدوی دامغانی ) در بیان این نامه اینگونه نوشته شده است:
امیر المؤمنین علی علیه السّلام سپس به او نشان می دهد که قانون امیری کوشش در جلب رضایت عامه مردم است که اگر عامه مردم از امیر راضی باشند، نارضایتی خواص برای او زیانی ندارد و حال آنکه اگر عامه ناراضی شوند، رضایت خواص برای او سودی نخواهد داشت. و این مثل آن است که اگر در شهر ده بیست تن از توانگران و ثروتمندان در التزام والی قرار گیرند و او را خدمت کنند و با او افسانه سرایی نمایند و به ظاهر برای او همچون دوست شوند، همه اینان و نظایرشان از اطرافیان امیر و شفاعت کنندگان و مقربان درگاهش در صورتی که عامه مردم او را نپسندند نمی توانند برای او کاری انجام دهند، وانگهی برای خواص می توان بدل و جایگزین فراهم کرد و حال آنکه برای عامه جایگزین و بدل نیست و اگر عامه مردم بر او بشورند همچون دریا خواهند بود که چون طوفانی شود هیچ کس را یارای ایستادگی در قبال آن نیست و حال آنکه خواص چنین نیستند.
