در روزگاری که مفهوم مخالفت در ذهن بسیاری به معنای خشم، فریاد، نفی و هیجان بیمهار تبدیل شده، یادآوری این نکته ضروری است که اعتراض و نقد هم باید چارچوب داشته باشد؛ چارچوبی برآمده از اخلاق، صداقت و دلسوزی برای وطن.
سخنان دکتر سروش بیانگر یک موضع اخلاقی و فلسفی در قبال بحرانهای ایران و جهان بود. او با لحنی که کمی در آن ردپای تعجب و غم همزمان بود به تشریح وضعیت کنونی پرداخت و ضمن انتقاد از نقش بازیگران خارجی، چارچوبی برای مخالفت ارائه داد که بر پایه واقعبینی، مسئولیتپذیری و اخلاقگرایی استوار بود.
غرب هرچه رشته بود پنبه شد
شروع صحبت دکتر سروش تعجب نسبت به ربایش مادورو توسط آمریکا بود. اما نه در مقام دفاع از مادورو، بلکه در نقد اینکه ساختارهای جهانی قرار بود جلوی زورگویی و اینکه هر کسی هر کاری بخواهد انجام دهد را بگیرند؛ اما به اعتقاد او در این وضعیت غرب هرچه رشته بود پنبه شد: « همه آنچه که در باب نظم بینالملل، در باب سازمان ملل، در باب حقوق بشر، در باب قوانین بینالمللی، داوریهای بینالمللی، هرچه را که درست کرده بودند و جنبههای زیبای ظاهری تمدن کنونی بود، همه فرو میریزند و همه در پای قدرتهای وحشی له و لگدمال میشوند».
اعتراض مسئولانه و بیتوجه به بیگانگان
یکی دیگر از محورهای اصلی سخنان سروش، انتقاد از دخالت قدرتهای خارجی در امور داخلی ایران بود. او با اشاره به حمایتهای غرب از اعتراضات اخیر، پرسید که اگر این کشورها حامی مردم ایران هستند، چرا به ویرانی و تضعیف آن میپردازند؟ سروش به صراحت تأکید کرد که این نوع رفتارمتناقض، نه تنها به منافع ایران آسیب میزند، بلکه به تضعیف نظم بینالمللی هم منجر میشود. سروش ضمن انتقاد از خشونت و بیعدالتی، بر مسئولیتپذیری مردم و مسئولان کشور تأکید کرد. او معتقد است که مردم ایران خودشان میتوانند مشکلات خود را حل کنند و نیازی به دخالت نیروهای خارجی نیست. اما در عین حال، او از مسئولان کشور خواسته است تا با رفع سوءمدیریتها و برخورد جدی با مفاسد، به مردم پاسخگو باشند. این موضع، نشاندهنده یک نوع مخالفت مسئولانه است که به جای شعار و اعتراض بیهدف، به دنبال ارائه راه حلهای عملی و سازنده است. در نهایت ایشان با نگاهی واقعبینانه به آینده، چنین هشدار داد: «جهان متاسفانه در این چند دهه مخصوصاً با درهم رفتن دستهای دو نفر یکی رئیس جمهور آمریکا و دیگری نخست وزیر اسرائیل حقیقتاً در راهی پا نهاده است که مگر خدای بتواند آن را متوقف کند. ما که آرزو داریم قصه به نحوه راستینی و در جهت نفع خلایق پیش برود».
چارچوب مخالفت سروش
البته این صحبتها اواسط دیماه مطرح شده و شاید بنا به شرایط این روزها اگر حالا بیان شده بود، میتوانست اندکی تفاوت داشته باشد؛ اما وقتی فردی چارچوبی مشخص و خط قرمزهایی مثل وطن، هموطن و اخلاق انسانی دارد کلیت تحلیلش از شرایط نمیتواند تفاوت جدی داشته باشد.
