از خلافآمد عادت بطلبد کام که من کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم سیزدهم تیر، مطابق با تیرگان، روز ملی دماوند است. چشمانداز دماوند، با آن ابرهای خیالانگیز که بسیاری زمانها بر فراز چکاد آن به اینسو و آنسو میروند، یا علفزارهای دامنههایش که دلربایی میکنند، نمودی از همین زلف پریشانی است که حافظ آرامش روان را در آن میجُسته.
دماوند، نهتنها نماد ایران، که همچنین امیدبخش دلهای ناآرام و جانهای نگران مرمانی است که در این سرزمین سختگیرِ بلاکِش در جستجوی دلخوشی هستند. نگاهی به دماوند، از دور یا نزدیک، حتی به تصویری از آن، روز انسان را خوش میکند! حتماً نگریستن نسلهای بیشمار پیشینیان ما به این کوه زیباچهر بوده که خاطرههای جمعی و اسطورهها و حکایتهای بهیادماندنی با پیرنگ دماوند را رقم زده است. و تردیدی نیست که سودمند بودن دماوند در فرایند زندگیها، چونان هر کوهستانِ دیگر، نیز در ساخت تصویرهای ذهنی مثبت ما از آن نقش داشته است.
اما، از پریشانی در مدیریت دماوند اگر بخواهیم بگوییم، داستانی پرآبچشم است؛ آنقدر از چرای بیرویه، ساختوسازهای بیمورد، گردشگری و کوهنوردی غیرمسئولانه، و معدنکاری گفتهایم که گاه حس میکنیم داستان لوث شده، و لابد رفع هر یک از این مشکلات چنان پیچیده و دشوار است که هنوز در جهان راههای آن یافت نشده است! اما از یک موضوع کوچک میگویم که اصلاً پیچیده نیست و باز هم در چنبرهی مدیریت ناکارآمد به سرانجام نرسیده است. بیش از بیست سال است که انجمنها و گروههایی که در زمینهی کوهنوردی و حفظ محیط کوهستان کار میکنند، سیزدهم تیر را «روز ملی دماوند» نامیده و تا کنون به این مناسبت دهها همایش و جشن و کوهپیمایی و رویدادهای دیگر برگزار کردهاند.
چندین اداره و مقام دولتی هم در این رویدادها شرکت داشتهاند یا به این مناسبت سخنها راندهاند، و دستکم دو سه بار نهادهایی رسمی (برای مثال، صدا و سیما و فدراسیون کوهنوردی) رسمیت یافتن این روز را اعلام کردهاند. راه یافتن روزهای ملی در «تقویم رسمی» برپایهی مصوبههای «شورای فرهنگ عمومی» انجام میشود. چند ماه پیش در پاسخ به یک پیگیری چندین ساله که آیا این روز در تقویم رسمی ثبت شده، این شورا که در کنار بیشمار نهادهای معظم دیگر وظیفهی سنگین هدایت ما عوامالناس را برعهده گرفتهاند و احاطهای باورنکردنی بر فرهنگ کشور دارند، اعلام کرد که: «تا مشخص شدن دلایل مزیتهای فرهنگی نامگذاری روز ملی دماوند نسبت به سایر قلههای ایران» این مناسبت در تقویم رسمی ثبت نمیشود.
اگر این مسئولان گرامی این شورا میگفتند که ما به دلایلی که خود صلاح میدانیم و به شما هم ربط ندارد، چنین نامگذاری را به صلاح ملک و ملت نمیدانیم، برایمان پذیرفتنیتر بود تا چنین توجیهی. چرا که نه با پژوهشهای سخت، بلکه تنها با یک جستجوی ساده در فضای اینترنت میتوانستند انبوهی اطلاعات دربارهی ویژگیهای فرهنگی و جغرافیایی و زیستبومی منحصر به فرد دماوند بیابند. من ایشان را نه به صدها یادداشت و دهها مقاله و نامههایی که ما کنشگران محیط زیست و میراث فرهنگی نوشتهایم، ارجاع نمیدهم و فقط پیشنهاد میکنم مدخل «دماوند» در تارنمای مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی را بخوانند تا ببینند که «مزیتهای فرهنگی» این کوه گرانقدر چیست.
*مدیر گروه دیدهبان کوهستانِ انجمن کوهنوردان ایران
