واپسین پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه امروز در حالی به پایان رسید که هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد و دو قدرت جهانی دارای بیشترین تسلیحات هستهای دیگر هیچ محدودیتی برای توسعه تسلیحات خود نخواهند داشت. این موضوع نگرانیها بابت از سرگیری مسابقه تسلیحات هستهای را در جهان دامن زدهاست.
به گزارش خبرآنلاین آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، انقضای پیمان استارت نو را در «لحظهای خطیر برای صلح و امنیت بینالمللی» توصیف کرد، از ایالات متحده و روسیه خواست تا به سرعت قرارداد جدیدی برای کنترل تسلیحات هستهای امضا کنند.
واپسین معاهده هستهای میان این دو قدرت، یعنی توافق «استارت نو»، روز پنجشنبه به پایان رسید و به این ترتیب مسکو و واشینگتن رسماً از مجموعهای از محدودیتها بر زرادخانههای هستهای خود آزاد شدند که این امر هراس از یک مسابقه تسلیحاتی جهانی را برانگیخته است.
به گزارش گاردین گوترش روز چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد که برای نخستین بار در بیش از نیم قرن گذشته، ما با جهانی روبرو هستیم که هیچ محدودیت الزامآوری بر زرادخانههای هستهای راهبردی دو کشوری که اکثریت قاطع ذخایر جهانی سلاحهای هستهای را در اختیار دارند، وجود ندارد. وی تأکید کرد که پیمان استارت نو و سایر معاهدات کنترل تسلیحات به طور چشمگیری امنیت همه ملتها را بهبود بخشیده بودند و انحلال دستاوردهای چندین دهه، آن هم در زمانی که خطر استفاده از سلاح هستهای به بالاترین سطح خود در دهههای اخیر رسیده است، بدترین زمان ممکن برای چنین اتفاقی است. این هشدارها در پی اشارات پیشین روسیه به استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی در اوایل جنگ اوکراین مطرح شده است.
روسیه و آمریکا کنترل بیش از ۸۰ درصد کلاهکهای هستهای جهان را در دست دارند و به همین دلیل گوترش از واشینگتن و مسکو خواست تا بدون تأخیر به میز مذاکره بازگردند و بر سر یک چارچوب جایگزین توافق کنند. این نقطه عطف تاریخی، ناقوس مرگی برای بیش از پنج دهه کنترل تسلیحات در دوران بیثباتی فزاینده جهانی است و میتواند پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) مصوب ۱۹۷۰ را نیز تهدید کند که طبق آن، کشورهای فاقد سلاح هستهای متعهد شده بودند به دنبال دستیابی به این سلاحها نروند، مشروط بر اینکه کشورهای دارای سلاح تلاشهای صادقانهای برای خلع سلاح انجام دهند.
این پیمان که در سال ۲۰۱۰ در پراگ توسط باراک اوباما و دمیتری مدودف امضا شد، زرادخانه هر طرف را به ۱۵۵۰ کلاهک راهبردی مستقر محدود میکرد که نشاندهنده کاهش ۳۰ درصدی نسبت به محدودیت قبلی در سال ۲۰۰۲ بود. مدودف اظهار داشت که انقضای این پیمان باید همه را نگران کند و اوباما نیز در فضای مجازی نوشت که پایان این معاهده میتواند جرقه مسابقه تسلیحاتی دیگری را بزند که جهان را ناامنتر میکند. اگرچه جو بایدن پس از پیروزی بر ترامپ در انتخابات ۲۰۲۰ با تمدید پنجساله این پیمان موافقت کرد، اما تنشها پس از تهاجم روسیه به اوکراین به شدت افزایش یافت.
ترامپ همواره از محدودیتهای بینالمللی علیه آمریکا انتقاد کرده و خواستار ازسرگیری آزمایشهای هستهای شده است، هرچند برخی ناظران معتقدند انقضای استارت نو بیش از آنکه ریشه در ایدئولوژی داشته باشد، ناشی از کمبود ظرفیت دیپلماتیک دولت ترامپ برای مذاکره بر سر یک توافق پیچیده است. ترامپ به پیشنهاد پوتین برای تمدید یکساله محدودیتها پاسخی نداد و با وجود اینکه در ماه اکتبر این پیشنهاد را ایده خوبی توصیف کرد، هیچ مذاکرهای پس از آن صورت نگرفت.
وزارت خارجه روسیه نیز اعلام کرده است که دیگر خود را متعهد به الزامات این معاهده نمیداند و اگرچه قصد دارد مسئولانه عمل کند، اما در صورت تهدید امنیت ملی آماده اقدامات مقابلهای قاطع است. از سوی دیگر، پاپ لئو چهاردهم و مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا نیز واکنش نشان دادهاند؛ روبیو تأکید کرد که هرگونه توافق جدید در قرن ۲۱ باید شامل چین نیز باشد، چرا که زرادخانه هستهای این کشور با سرعت در حال رشد است و اکنون حدود ۵۵۰ پرتابگر راهبردی در اختیار دارد، هرچند این رقم هنوز کمتر از سقف ۸۰۰ تایی است که پیشتر برای روسیه و آمریکا تعیین شده بود.
۴۲/۴۲
