نگاهی به امضای توافق‌نامه‌های دفاعی بین ترکیه – مصر

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، آغاز راه همکاری در صنایع دفاعی بین ترکیه و مصر، رویداد مهمی است که توجه تحلیلگران سیاسی منطقه را به سوی خود جلب کرده است. پس از امضای توافق‌نامه چارچوب نظامی در ماه فوریه، ترکیه و مصر در 13 ژوئیه دو سند دیگر امضا کردند که اهداف آن شامل همکاری نظامی و همچنین همکاری در صنایع دفاعی است.

بنابر روایت تسنیم، تا همین چند سال پیش، اردوغان در همه سخنرانی‌های میدانی‌اش، عبدالفتاح سیسی را به عنوان قاتل، کودتاگر و دیکتاتور وصف می‌کرد و در انتخابات شهرداری استانبول نیز، معتقد بود که اگر مردم به امام اوغلو رای بدهند، مانند آن است که به عبدالفتاح سیسی رای داده باشند.

اما حالا همه آن تنش‌ها پایان یافته و آنکارا و قاهره در یک بازه زمانی 13 ساله، از تنش شدید، به سمت عادیسازی روابط رفته و حالا وارد فاز همکاری دفاعی شده‌اند.

ترکیه و مصر امسال برای اولین بار، یک رزمایش مشترک هوایی برگزار کردند و حالا در مسیر همکاری در زمینه صنایع دفاعی قرار گرفته‌اند. این تحولات همزمان با روند ائتلاف در حال توسعه بین ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان سعودی است که شامل همکاری امنیتی نیز می‌شود.

ژنرال یاشار گولر وزیر دفاع ترکیه و همتای مصری او ژنرال اشرف سالم ظاهر، دیروز بر این تاکید کردند که همکاری نظامی در نتیجه دیدارهای متقابل سطح بالای اخیر، شتاب قابل توجهی یافته است.

وزارت دفاع ترکیه در بیانیه‌ای اعلام کرده: «به منظور تقویت گفتگو در زمینه دفاع و امنیت، دامنه همکاری از طریق تماس‌های متقابل در سطح هیئت‌های نظامی گسترش یافته و گام‌های مشخصی در زمینه‌های آموزش نظامی، فعالیت‌های مشترک و صنعت دفاعی برداشته شده است».

ژنرال اشرف سالم ظاهر وزیر دفاع مصر نیز اعلام کرده که دیدار با سلجوق بیرقدار صاحب شرکت پهپادسازی بایکار و خلوق گورگون رئیس صنایع دفاعی ترکیه نشان دهنده عزم جدی قاهره و آنکارا برای همکاری مستقیم در توسعه صنایع دفاعی است.

گورگون نیز گفته «معتقدم که همکاری‌های توسعه‌یافته بین ترکیه و مصر در حوزه صنایع دفاعی به امنیت منطقه‌ای و ظرفیت‌سازی متقابل کمک خواهد کرد».

همکاری در حوزه صنایع دفاعی بین دو کشور به ویژه در جریان سفر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه به قاهره در ماه فوریه به طور فشرده مورد بحث قرار گرفت و توافقات مهمی بین نیروهای مسلح مصر و شرکت‌های صنایع دفاعی ترکیه حاصل شد و قراردادی به ارزش 350 میلیون دلار بین صنایع ماشین‌آلات و مواد شیمیایی (MKE) و وزارت دفاع مصر امضا شد. از این گذشته، شرکت آسلسان از برندهای دفاعی مشهور ترکیه، در پایان سال 2025 دفتر نمایندگی خود را در مصر افتتاح کرد.

کارشناسان می‌گویند: مذاکرات عمدتاً روی محصولاتی مانند سیستم‌های بدون سرنشین، ادوات زرهی، کشتی‌های جنگی، تولید مهمات و سیستم‌های جنگ الکترونیک متمرکز بوده است. انتظار می‌رود همکاری با ترکیه شامل مشارکت در تولید، انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک در مصر باشد.

توافق دفاعی ترکیه و مصر، توجه رسانه‌های آنکارا و قاهره را به سوی خود جلب کرده و تحلیلگران منطقه نیز آن را مهم می‌پنداند.

رسانه‌های دفاعی ترکیه تأکید کرده‌اند که هدف صرفاً فروش تجهیزات نیست، بلکه ایجاد چارچوب همکاری در توسعه مشترک قابلیت‌های دفاعی، تولید و مدیریت پروژه‌های صنعتی است.

در دیگر سو، رسانه‌ها و نهادهای رسمی مصر این توافق‌ها را بخشی از نقشه راه بلندمدت همکاری نظامی و تبادل تجربه میان نیروهای مسلح دو کشور معرفی کرده‌اند.

در گزارش تحلیلی المانتیور به این اشاره شده که همکاری دفاعی جدید بخشی از راهبرد بزرگ‌تر ترکیه برای بازتعریف جایگاه خود در شرق مدیترانه و ایجاد موازنه در برابر محور یونان–قبرس–اسرائیل است.

در همین حال، رسانه‌ها و جراید یونانی معتقدند آنکارا و قاهره به این نتیجه رسیده‌اند که منافع اقتصادی و امنیتی مشترک از اختلافات گذشته مهم‌تر شده و احتمال مشارکت مصر در برخی پروژه‌های بزرگ دفاعی ترکیه، از جمله برنامه جنگنده نسل پنجم قاآن را مهم می‌پندارند.

پیامدهای ژئوپلیتیکی

با توجه به درهم تنیدگی منافع کنشگران منطقه، می‌توان توافق و همکاری صنعتی آنکارا – قاهره را به عنوان پروژه‌ای قلمداد کرد که علاوه بر رژیم صهیونیستی و یونان، موضوعات لیبی، شمال آفریقا و برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

اگر چه نزدیکی نظامی مصر و ترکیه معادلات امنیتی شرق مدیترانه را پیچیده‌تر می‌کند، ولی تجارب پیشین و سبک سیاست خارجی اردوغان و سیسی نشان داده که هنوز هم نمی‌توان این همکاری را به عنوان یک ائتلاف ضداسرائیلی قلمداد کرد.

در دیگر سو، یونان به عنوان کشوری که در شرق مدیترانه با ترکیه تنش و با رژیم صهیونیستی همکاری دارد، توافق اخیر بین آنکارا و قاهره را با دقت رصد می‌کند. افزایش همکاری مصر و ترکیه می‌تواند احتمال مدیریت رقابت‌های دو کشور در پرونده لیبی را افزایش دهد و در همین حال، کشورهای خلیج فارس نیز به نوعی تحت تاثیر قرار می‌گیرند و امارات و عربستان از کاهش تنش میان دو قدرت بزرگ منطقه استقبال می‌کنند.

در سالیان گذشته، ترکیه در 48 پایتخت آفریقایی صاحب سفارتخانه شده و حالا از طریق مصر می‌تواند دسترسی گسترده‌تری به بازارها و همکاری‌های دفاعی آفریقایی پیدا کند.

به باور تحلیلگران سیاسی، این توافق‌ها را نباید صرفاً به عوان امضای چند سند دفاعی عادی تلقی کرد. چرا که با توجه به تغییرات ژئوپلیتیکی منطقه پس از عادی شدن روابط ترکیه با امارات متحده عربی، عربستان سعودی و مصر، با وضعیت جدیدی روبه‌رو هستیم که در ژوئیه 2026 میلادی منجر به آغاز توافق دفاعی بین آنکارا – قاهره شد و اکنون وارد مرحله افزایش همکاری‌های نظامی و صنایع دفاعی شده است.

به همین خاطر، توافق مزبور را می‌توان به نوعی، به عنوان یک فرجام بی‌سر و صدا و آرام برای پایان یک دهه رقابت ایدئولوژیک بین ترکیه و مصر دانست که سالیان طولانی، به خاطر پرونده‌های مربوط به اخوان‌المسلمین، لیبی، شرق مدیترانه، قطر و نفوذ منطقه‌ای، در رقابت و گاهی هم در تنش بودند.

حالا وضعیتی به وجود آمده که طرفین به دنبال مدیریت اختلافات هستند. از این گذشته شاهد شکل‌گیری یک محور جدید در شرق مدیترانه هستیم. آنکارا در شرایط کنونی می‌خواهد در برابر همکاری روبه‌گسترش یونان، قبرس و رژیم صهیونیستی، فضای مانور بیشتری ایجاد کند و نزدیکی به قاهره یکی از ابزارهای این راهبرد است.

حالا ترکیه قصد دارد در زمینه صادرات محصولات صنایع دفاعی خود به مصر نیز وارد مرحله جدیدی شود و علاوه بر فروش پهپاد به قاهره، حتی شراکت صنعتی، تولید مشترک و ایحاد زنجیره تأمین منطقه‌ای ار در دستور کار قرار دهد و روژه‌های بلندمدت دفاعی تعریف کند.

بدون شک، در این میان مصر نیز منافع خاصی دارد و مزیت‌هایی مانند تنوع‌بخشی به منابع تسلیحاتی، دسترسی به فناوری‌های جدید دفاعی، همکاری در تولید نظامی و افزایش استقلال در برابر وابستگی صرف به تأمین‌کنندگان سنتی را دنبال می‌کند.

در پایان باید گفت: توافق دفاعی ترکیه – قاهره، حاوی پیام سیاسی مهمی برای منطقه است و نشان می‌دهد که خاورمیانه در حال ورود به دوره‌ای است که رقابت‌های گذشته جای خود را به ائتلاف‌های عمل‌گرایانه داده‌اند.

۲۱۹